Ombudsman Ne Görev Yapar?

Ombudsman kimdir?

Ombudsman, Anayasa’nın 114. maddesi ve 38/1996 sayılı Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) Yasası ile düzenlenen bağımsız bir yönetim denetim kurumudur. Temel görevi, kamu yönetiminin eylem, işlem, hizmet ve ihmallerini mevzuata, mahkeme kararlarına ve yerindelik esaslarına göre incelemek, soruşturmak ve raporlamaktır.

Ombudsman bir mahkeme veya idari üst makam değildir. Yönetimin hukuka ve iyi yönetim ilkelerine uygun çalışmasını sağlayan denetim ve tavsiye mekanizmasıdır.

Hangi konuları inceleyebilir?

• Bakanlık, daire ve kamu kurumlarının işlem veya ihmalleri
• Yerel yönetimlerin görev alanındaki hizmetler
• Kamu iktisadi teşebbüsleri ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar
• Kooperatifler ile yasayla kurulmuş komite, komisyon ve makamlar
• Devletin herhangi bir oranda hissedar olduğu şirket ve kuruluşlar
• Bir kamu hizmetinin hiç veya zamanında yerine getirilmemesi
• Mahkeme kararına veya yürürlükteki mevzuata aykırı idari uygulamalar

Ombudsmanın yetkileri

Ombudsman, ilgili kamu biriminden gerekçeli bilgi isteyebilir; bilgi verebilecek kişileri ve kamu görevlilerini çağırabilir, belge ibrazını talep edebilir ve ilgililere görüş veya savunma olanağı tanır. Saptadığı yasa dışı işlemin düzeltilmesi için ilgili makamı uyarabilir.

Soruşturma sonucunda rapor hazırlar. Görev ihlali, yetkinin kötüye kullanılması veya suç şüphesi görürse konuyu gerekli işlemler için yetkili makama iletebilir. Ayrıca basın haberleri, duyumları veya kendi gözlemleri üzerine resen soruşturma başlatabilir.

Ombudsman ne yapamaz?

Ombudsman mahkeme kararı gibi bağlayıcı bir hüküm veremez; bir idari işlemi doğrudan iptal edemez, tazminata hükmedemez veya kişiyi cezalandıramaz. Etkisi araştırma, tespit, uyarı, raporlama ve konuyu yetkili makama taşıma yoluyla ortaya çıkar.

Yetkisi dışında kalan alanlar

38/1996 sayılı Yasa; Cumhurbaşkanı, Cumhuriyet Meclisi, Bakanlar Kurulu, mahkemeler, Hukuk Dairesi, Kamu Hizmeti Komisyonu, Sayıştay ve Polis Örgütünün kendi anayasal veya yasal görev alanlarını Ombudsmanın yetkisi dışında bırakır. Dış politika ve ülke savunmasına ilişkin konular da denetim kapsamı dışındadır. Bu alanlara ilişkin başvuru alındığında konu ilgili makama iletilebilir.

Nasıl başvuru yapılır?

Bir konuda haksızlığa uğradığını ileri süren kişi, Ombudsman Dairesinin başvuru formunu doldurup imzalayarak şahsen teslim etmelidir. Kurumun güncel açıklamasına göre posta yoluyla gönderilen şikâyetler ile imzasız yazı ve ihbarlar işleme konulmaz.

Başvuruda olay tarih sırasıyla anlatılmalı; şikâyet edilen kurum, daha önce yapılan müracaatlar, alınan yanıtlar ve istenen inceleme açıkça belirtilmelidir. İlgili kararlar, yazışmalar ve teslim kanıtları eklenmelidir.

Mahkeme süresini durdurur mu?

Ombudsmana başvuru, Yüksek İdare Mahkemesine veya başka bir mahkemeye başvurma süresini kendiliğinden durdurmaz. Özellikle idari işlemlerde 75 günlük anayasal süre söz konusu olabileceğinden, yalnız Ombudsman soruşturmasının sonucunu beklemek hak kaybına yol açabilir. Yargısal başvuru süresi ayrıca değerlendirilmelidir.

Başvurudan sonra ne olur?

Ombudsman olay hakkında dava, Polis veya Hukuk Dairesi soruşturması bulunup bulunmadığını araştırır. Konu Polis veya Hukuk Dairesince takip ediliyorsa şikâyetin ilgili sürecin tamamlanmasından sonra ele alınabileceğini bildirebilir. Soruşturma gizli yürütülür; sonuç ve değerlendirmeler rapor hâline getirilerek yasada belirtilen makamlara sunulur.