Zem ve Kadih Davaları ile İleri Sürülebilecek Savunmalar

Zem ve kadih nedir?

Zem ve kadih, bir kişi hakkında üçüncü kişilere aktarılan ve o kişinin toplumdaki itibarını düşürmeye, nefret veya alaya maruz bırakmaya ya da mesleki konumuna zarar vermeye elverişli isnat veya ifadelerden doğabilen bir haksız fiildir. Yazılı, görsel ve dijital yayınlar yanında sözlü beyanlar da koşullarına göre sorumluluk doğurabilir.

Davacı genellikle sözlerin kendisine ilişkin olduğunu, üçüncü bir kişiye yayımlandığını ve zem ve kadih niteliği taşıdığını göstermelidir. İfadenin bütün bağlamı, olağan ve doğal anlamı, ima ettiği sonuç ve ulaştığı kitle birlikte değerlendirilir.

Davalının ileri sürebileceği temel savunmalar

• Doğruluk / haklılık: Esaslı isnadın doğru olduğunun kanıtlanması.
• Dürüst yorum: Kamu yararını ilgilendiren bir konuda, doğru veya ayrıcalıklı olgulara dayanan ve dürüstçe ifade edilen görüş.
• Mutlak ayrıcalık: Yasada tam koruma tanınan parlamento veya yargılama gibi belirli bağlamlardaki beyanlar.
• Koşullu ayrıcalık: Açıklamayı yapan ile alan arasında hukuki, ahlaki veya toplumsal görev ya da meşru menfaat bulunan hâller; kötü niyet bu korumayı ortadan kaldırabilir.
• Masum yayım: İçerikten haberdar olmayan ve bilmesi makul olarak beklenemeyen dağıtıcı veya aracı bakımından, yasal koşulları varsa.
• Rıza, özür ve düzeltme: Yayına rıza sorumluluğu etkileyebilir; zamanında özür, düzeltme veya telafi ise özellikle tazminatın miktarında önem taşıyabilir.

Olgu ile görüşün ayrılması

Bir ifadeye yalnızca ‘yorum’ denmesi onu kendiliğinden korumaz. Mahkeme; ortalama okuyucunun sözleri doğrulanabilir bir olgu isnadı mı, yoksa açıkça değer yargısı mı olarak anlayacağını değerlendirir. Dürüst yorum savunmasının dayanacağı olguların doğru veya hukuken korunan nitelikte olması gerekir.

Dijital yayınlarda dikkat

Sosyal medya paylaşımını yeniden yayımlamak, bağlantı veya başlıkla isnadı tekrarlamak da yeni bir yayım olarak değerlendirilebilir. Ekran görüntüsü, URL, tarih-saat, erişim verisi ve düzeltme talepleri usulüne uygun biçimde korunmalıdır. Tazminat yanında ihtiyati emir veya yayının kaldırılması gibi taleplerin koşulları ayrıca incelenir.